Badanie pierwiastków w surowicy
Badania pobrane z krwi żylnej, ale analizowane wyłącznie w surowicy bardzo rzadko mają uzasadnione kliniczne znaczenie w kontekście oceny niedoborów. Nie wykazują one poziomów wewnątrzkomórkowych, zdeponowanych w tkankach, co w praktyce oznacza, że pomimo tego, iż wynik mieści się w zakresie referencyjnym, nie wyklucza niedoborów. Badanie w surowicy pokazuje jedynie pierwiastki dostępne na poziomie układu krążenia, ponieważ organizm dba, aby minerały były dostępne w zrównoważonych ilościach i w odpowiednich proporcjach. Skutkuje to pozornie prawidłowymi poziomami we krwi.
Poziomy witamin i minerałów w surowicy są dynamiczne, pokazują stan krótkoterminowy, ponieważ stężenie minerałów w krążeniu zmienia się w oparciu np. o to, co zjedliśmy, czy mamy dużo stresu, problemy hormonalne. Poziomy te mogą się zmieniać nawet w skali dnia. Badanie poziomów elektrolitów w surowicy jest złotym standardem w przypadku nagłego przyjęcia do szpitala, ponieważ regulują równowagę wodną i kwasowo-zasadową w organizmie. Przy pomocy minerałów organizm reguluje odpowiednią kwasowość krwi, aby wapń, fosforany, wodorowęglany odpowiednio się bilansowały i uniemożliwiały wejście w stan kwasicy albo zasadowicy, które mogłyby być dla nas śmiertelne.
Badanie pierwiastków w pełnej krwi i w erytrocytach
To klasyczne badanie w kontekście oceny poziomu minerałów w naszym organizmie. Erytrocyty żyją ok. 120 dni w związku z tym odzwierciedlają status komórkowy z tego okresu. Badanie krwi pełnej pokazuje zasoby w krwinkach czerwonych oraz w osoczu.
Wysokie poziomy minerałów wewnątrzkomórkowych mogą oznaczać nadmierną suplementację, specyficzną dietę, a także mogą wskazywać na ich kumulację i brak możliwości zrealizowania swojego działania np. przez brak innego pierwiastka do pary, kofaktorów do pracy enzymów. W praktyce pomimo jego nadmiernej ilości nadal możemy odczuwać niedobór. Przykład stanowi nadmiar żelaza, który nie może zostać odpowiednio wykorzystany ze względu na panujący w organizmie stan zapalny. W efekcie nadal odczuwamy objawy anemii.
Przed wykonaniem analizy z pełnej krwi lub z erytrocytów, warto oznaczyć morfologię, aby ocenić ilość i kształt erytrocytów. W przypadku nieprawidłowej budowy, anizocytozy itp. warto wstrzymać się z badaniem.
UWAGA: Nie wszystkie pierwiastki tak łatwo dostają się do komórki (sód, potas) np. żelazo potrzebuje mechanizmów transportowych, konkretnych substancji, które umożliwiają wchłanianie.
Analiza pierwiastkowa włosów
Badanie włosów przedstawia status mineralny z nieco innej perspektywy. Nie pokazuje stanu aktualnego, jak to ma miejsce w przypadku badań krwi, a historyczne uśrednione tendencje. Obrazuje długoterminowy trend metaboliczny, ilość prozdrowotnych minerałów, jak i metali ciężkich, która jest zakotwiczona w keratynie budującej włos. Włosy nie pełnią żadnych funkcji metabolicznych, nie uczestniczą aktywnie w procesach, które zachodzą w organizmie więc jest to bezpieczne miejsce do pozbywania się substancji, które są trudne do usunięcia innymi drogami.
Dużym atutem tego badania jest możliwość sprawdzenia obciążenia metalami ciężkimi z przeszłości. Przy założeniu, iż włosy rosną ok. 1 cm na miesiąc, a do badania potrzebne są 3 cm, wskazuje to na 3 miesięczną perspektywę czasu. Największym ograniczeniem tego badania jest niestety duże ryzyko zanieczyszczenia zewnętrznego oraz fakt, że nie wszystkie pierwiastki we włosie mają uzasadnione znaczenie kliniczne.
Nadmierne poziomy pierwiastków nie mogą być odczytywane 1:1 w sposób bezpośredni., ponieważ nie zawsze oznaczają rzeczywisty nadmiar. Często wynika to z mechanizmu obronnego organizmu, który polega na zapobieganiu zdeponowania minerału na poziomie tkankowym w sytuacji, której brakuje substancji, które z danym pierwiastkiem współpracuje. Przykładowo może brakować enzymów, które ten dany minerał mają wykorzystywać. Możliwy jest także pewien rodzaj blokady, która powoduje, że zamiast spożytkować dany minerał, zaczynamy go akumulować z braku jakiegoś innego składnik potrzebnego do jego konstruktywnego zużycia.
Podwyższony poziom minerałów we włosach:
- Nadmierna podaż z dietą lub suplementacją, gdy organizm nie ma dalszej możliwości wykorzystania;
- W przebiegu chorób wątroby, nerek lub ich obciążenia, gdy główne drogi wydalania stają się niedrożne, zablokowane;
- Niedobory innych substancji, np. enzymów, minerałów, które są niezbędne do wykorzystania;
- Przeciążenie metaboliczne, które manifestuje się niepoprawnym magazynowaniem, np. na tle hormonalnym, nadczynność tarczycy/nadnerczy, stan zapalny, stres oksydacyjny;
- Zaburzenia genetyczne wpływające na metabolizm minerałów i ich nadmierne gromadzenie np. żelazo w wyniku hemochromatozy.
Niski poziom praktycznie zawsze oznacza niedobór lub nadmierne wydalanie np. przez pocenie się, biegunki, utratę przez nerki (hormony, wysoka podaż wody), stres (obniżony potas).
Obecność metali ciężkich nie zawsze dobrze widać we włosach, ale u osób, które mają problemy z wydolnością nerek i wątroby, poziom we włosach będzie o wiele bardziej wyraźny. Obecność metali ciężkich może hamować wykorzystanie pierwiastków odżywczych, ponieważ konkurują o te same transportery, np. żelazo i ołów, cynk i rtęć.
Analiza pierwiastkowa z moczu
Analizy pierwiastkowe z moczu obrazują próbę zachowania równowagi przez organizm. Możemy z nich uzyskać informacje, ile pierwiastków organizm wydala, jednak nie widzimy, ile realnie ich posiada w tkankach.
Skład mineralny moczu jest dynamiczny i zmienny. Zależy od zmian w diecie, suplementacji, leków, aktywności fizycznej, zaburzeń hormonalnych. W przypadku odwodnienia koncentracja minerałów w moczu będzie wzrastać, natomiast gdy będziemy nadmiernie się nawadniać, próbki moczu będą bardziej rozrzedzone i obraz który nam się pojawi może wskazywać na to, że jesteśmy deficytowi. Przewlekły stres może wpływać na poziom sodu, potasu, magnezu w naszym moczu. Jeżeli toczą się infekcje, stany zapalne może wpływać na zwiększone wydalanie cynku.
Wysokie poziomy wydalanych pierwiastków mogą wskazywać na intensywną ich utratę lub wydalanie nadwyżki danego pierwiastka (np. w wyniku suplementacji). Może wynikać także z blokad metabolicznych i innych niedoborów, które uniemożliwiają wykorzystanie danego pierwiastka. W praktyce zostają wydalane, ponieważ nie mają jak zrealizować swojej misji metabolicznej. Dobrze jest mimo wszystko porównać wyniki z poziomami we krwi. Jeśli obserwujemy niedobór we krwi, a nadmiar w moczu, to oznacza że organizm nie jest w stanie utrzymać odpowiedniego poziomu.
Jeśli we krwi mamy dobre wartości, a wydalamy dużo pierwiastków z moczem, to może to świadczyć o tym, że prawdopodobnie dostarczamy odpowiednich ilości, ale mogą być problemy z przyblokowaniem wykorzystania takich minerałów lub ich wchłanianiem na poziomie komórkowym.
Niski poziomu pierwiastków w moczu może wiązać się z ich deficytem lub problemami z poprawną pracą nerek, które nie przepuszczają określonych pierwiastków.
Ze względu na krótkoterminowy charakter tego badania, warto przed zbieraniem materiału (moczu) do analizy prowadzić dzienniczek żywieniowy na 3 dni przed. W sytuacji zwiększonego stresu należy wstrzymać się z pobieraniem próbki do badania na co najmniej tydzień.
Dobowa zbiórka moczu pokazuje bardziej uśredniony poziom minerałów, co powoduje, że zmniejsza się wpływ krótkoterminowych zmian, dynamicznych skoków i spadków, które mają miejsce w skali dnia. Pozwala to na o wiele bardziej wiarygodną ocenę bilansu minerałów, ponieważ właśnie z powodu tej specyficznej dynamiki badania moczu nie są pierwszą ani główną metodą oceny naszego statusu mineralnego. Ich główną ich wartością jest uzupełnianie innych metod diagnostycznych. Badania te przydają się do oceny skuteczności suplementacji, gdy możemy sprawdzić czy organizm w ogóle przyswaja minerały czy je jedynie wydala.
Metoda ta jest często stosowana do oznaczania metali ciężkich po prowokacji, czyli po podaniu odpowiednich chelatorów celem oczyszczenia organizmu z metali ciężkich. Dodatkowo jeśli przyjmujemy suplementację i były duże problemy z wchłanianiem, przyswajaniem i z absorpcją na poziomie komórkowym przy pomocy takiego badania moczu możemy ocenić nadmierną utratę lub brak wzrostu poziomu danego pierwiastka. Pozwala to na sprawdzenie, czy nie ma zaburzeń przyswajania na poziomie jelitowym danej substancję lub. Możemy także ocenić, czy jest problem z dotarciem danego minerału do komórki, ponieważ w tej sytuacji będzie on nadmiernie wydalany wraz z moczem przez to, że zaczyna nam zalegać w organizmie.
Podsumowanie
Podsumowując badania te powinno analizować się równorzędnie. Dzięki badaniom z pełnej krwi/erytrocytów i surowicy możemy porównać transport mineralny i ocenić czy minerały docierają do wnętrza komórki. Mocz najlepiej sprawdza się w wykrywaniu ostrej ekspozycji i wydalania pierwiastków. Pełna krew jest użyteczna w ocenie aktualnego stanu organizmu i ostrych zatruć. Włosy dają obraz długoterminowej ekspozycji, ale są podatne na zanieczyszczenia środowiskowe.